Zagrożenia biologiczne

Zagrożenia biologiczne często są pomijane w trakcie szkoleń okresowych pracowników. To duży błąd, który może skutkować wieloma poważnymi konsekwencjami.

Istnieje przekonanie, że na zagrożenia biologiczne narażeni są przede wszystkim pracownicy opieki zdrowotnej, którzy rzeczywiście na co dzień mają kontakt z materiałem biologicznym. Rzadko natomiast zdajemy sobie sprawę, że czynniki biologiczne oddziałują na człowieka przy wielu innych rodzajach prac, takich jak: praca w rolnictwie, w zakładach produkujących żywność, w jednostkach ochrony zdrowia, w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych, w zakładach gospodarki odpadami i oczyszczalniach ścieków.

O czym należy pamiętać?

Bardzo ważna jest klasyfikacja szkodliwych czynników biologicznych, wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych, rejestry prac i pracowników narażonych na działanie szkodliwego czynnika biologicznego, a także profilaktyczne badania lekarskie.

Szkodliwe czynniki biologiczne to:

  • drobnoustroje komórkowe, w tym zmodyfikowane genetycznie  (np.: bakterie, grzyby),
  • pasożyty wewnętrzne człowieka (np.: tasiemiec, ameba),
  • jednostki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie (np.: wirusy, priony),
  • hodowle komórkowe.

(zgodnie z rozporządzeniem Dz.U.nr 81, poz.716)

Powyższe czynniki biologiczne mogą być przyczyną:

  • zakażenia,
  • alergii,
  • zatrucia.

W zależności od właściwości zakaźnych czynniki biologiczne zostały zaklasyfikowane do 4 grup zagrożeń. Kryteriami klasyfikacji czynników do poszczególnych grup są:

  • zdolność wywoływania choroby u człowieka i ciężkość jej przebiegu,
  • możliwość rozprzestrzeniania się choroby w populacji,
  • możliwość zastosowania skutecznej profilaktyki i leczenia.

GRUPA 1 

Znajdują się w niej zagrożenia obejmujące czynniki, przez które wywołanie chorób u ludzi jest mało prawdopodobne. Czynniki te nie są uwzględnione w rozporządzeniu w sprawie szkodliwych czynników biologicznych.

GRUPA 2

Do grupy 2 zagrożeń zalicza się czynniki, które mogą wywoływać choroby u ludzi i być niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenienie ich w populacji ludzkiej jest mało prawdopodobne.

Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

Czynnikami zaliczanymi do grupy 2 zagrożeń są m.in.: Salmonella (z wyłączeniem S. typhi), wirus ospy wietrznej, wirus grypy typ A, B, C.

GRUPA 3

Grupa 3 zagrożeń obejmuje czynniki, które mogą wywoływać u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenienie ich w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne.

Czynnikami zaliczanymi do grupy 3 zagrożeń są np.: wirus ptasiej grypy (4PAI), Salmonella typhi, HCV wirus zapalenia wątroby typu C, HIV ludzki wirus upośledzenia odporności.

Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

GRUPA 4

Natomiast grupa 4 zagrożeń obejmuje czynniki, które wywołują u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenienie ich w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne.

Czynnikami zaliczanymi do grupy 4 zagrożeń są np.: wirus Ebola, wirus ospy, wirus Marburg.

Niestety, zazwyczaj nie istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

Zagrożenia

Czynniki biologiczne mogą przedostawać się do organizmu człowieka, wykorzystując drogi narażenia, tj.:

inhalacyjną (powietrzną) – przez wdychanie powietrza zawierającego czynniki biologiczne (np. gruźlica, grypa, legionelloza, mononukleoza zakaźna, odra),
skórną – przez kontakt skóry i błon śluzowych (nosa, oczu) z czynnikami biologicznymi (np.: grzybice, infekcje bakteryjne, AIDS),
pokarmową – przez jedzenie i (lub) picie produktów zawierających czynniki biologiczne (np. WZW A, zakażenie pałeczkami Shigella i Salmonella),
naruszenie ciągłości tkanek – przez wszczepienie, zabiegi chirurgiczne (np.: WZW typu B i C, AIDS),
poprzez wektory, takie jak: kleszcze, owady, gryzonie (np.: borelioza, zapalenie opon mózgowych, malaria).

Przeczytaj również:

Jak chronić pracowników przed zagrożeniami biologicznymi?